Nếu Guardiola rời đi vào mùa hè 2021 như từng được dự đoán, Arteta gần như chắc chắn sẽ là ứng viên sáng giá nhất. Nhưng ông không chọn con đường ấy.

Thay vì tiếp tục đứng sau cái bóng khổng lồ của Guardiola để chờ thời cơ, Arteta quyết định bước vào một thử thách khác mang tên Arsenal. Và đến khi Guardiola thực sự chuẩn bị rời Man City vào mùa hè 2026, Arteta không còn là "người học việc" nữa. Ông đã xây dựng đế chế của riêng mình.

Arsenal mà Arteta tiếp quản cuối năm 2019 là một mớ hỗn độn. CLB mất phương hướng sau những năm cuối triều đại Arsene Wenger, phòng thay đồ rệu rã, đội hình thiếu cá tính và người hâm mộ chia rẽ sâu sắc.

Hai năm đầu tiên của Arteta gần như là cuộc chiến sinh tồn. Ông phải xử lý những vấn đề bất ổn xoay quanh Mesut Ozil và Pierre-Emerick Aubameyang, thay đổi văn hóa phòng thay đồ và kéo Arsenal ra khỏi sự tầm thường đã bám lấy họ quá lâu.

Không có lối tắt nào cả. Song 6 năm rưỡi sau, Arsenal giờ đứng trước cơ hội vô địch Premier League lần đầu tiên kể từ năm 2004. Chiến thắng 1-0 trước Burnley giúp họ hơn Man City 5 điểm khi mùa giải chỉ còn 1 vòng.

Nếu đánh bại Crystal Palace cuối tuần này, hoặc Bournemouth cầm chân Man City, Arsenal sẽ chính thức trở thành nhà vô địch nước Anh. Và một tuần sau đó, họ còn chơi trận chung kết Champions League với PSG tại Budapest.

Sau trận thắng Burnley, Arteta đứng giữa sân Emirates trong buổi tri ân cuối mùa với vẻ mặt hiếm hoi đầy thư thái. Khi cầm micro trước hàng vạn fan đang hát vang tên mình, ông gọi hành trình biến Emirates thành "nơi đẹp nhất để chơi bóng" là "niềm vui tuyệt đối".

Đó là khoảnh khắc cho thấy Arsenal đã thay đổi lớn đến mức nào. Điều thú vị là Arteta dùng từ "đẹp". Bởi nếu Pháo thủ vô địch Premier League mùa này, họ sẽ không được ca ngợi vì thứ bóng đá hoa mỹ như thời Wenger. Đây nhiều khả năng sẽ là nhà vô địch ghi ít bàn nhất kể từ Leicester năm 2016.

Bàn thắng quyết định trước Burnley lại đến từ tình huống cố định - thứ đã trở thành vũ khí đặc trưng của Arsenal hiện tại. Kai Havertz bật cao đánh đầu từ quả phạt góc của Bukayo Saka trong trận đấu mà Arsenal kiểm soát hoàn toàn nhưng chỉ có 3 cú sút trúng đích.

Về mặt phong cách, Arsenal của Arteta giờ giống Chelsea của Jose Mourinho hơn là thứ bóng đá bay bổng của Wenger hay Guardiola. Tuy nhiên, vẻ đẹp của họ nằm ở hành trình tái sinh.

Arteta không chỉ thay đổi đội hình hay chiến thuật, mà tái thiết toàn bộ văn hóa CLB. Đó là điều cực khó ở những đội bóng lớn đang sa sút. Rất nhiều HLV khởi đầu hứa hẹn rồi dần mất phương hướng, nhưng Arsenal dưới tay Arteta vẫn đi lên từng năm, giống cách Jurgen Klopp từng làm tại Liverpool.

Có thời điểm, mỗi khi xuất hiện tin Guardiola có thể rời Man City, cái tên Arteta lại được nhắc tới như người kế vị tiềm năng. Nhưng không giống với Enzo Maresca, một cựu trợ lý khác của Guardiola, Arteta chưa bao giờ thực sự lưỡng lự. Ông "all-in" với Arsenal từ rất sớm.

Điều ấy cũng tạo nên một trong những mối quan hệ thú vị nhất bóng đá hiện đại: Guardiola và Arteta, người thầy và học trò.

Trong giai đoạn đầu, Arsenal gần như bị Man City nghiền nát hoàn toàn. Sau chiến thắng ở bán kết FA Cup năm 2020, Arteta thua 8 trận liên tiếp trước Guardiola, thủng lưới tới 21 bàn. Arsenal bị xem là yếu đuối, mong manh và chưa đủ tầm. Nhưng rồi mọi thứ thay đổi.

Trong 6 lần đối đầu tiếp theo, Arsenal thắng 3 và hòa 3. Có cảm giác Arteta bắt đầu tìm ra cách đối phó người thầy cũ, tới mức những chiến thắng gần đây của Man City trước Arsenal lại trở thành điều bất ngờ.

Giờ đây, khi Guardiola chuẩn bị rời Etihad, cảm giác cơ hội đang mở ra với phần còn lại của Premier League. Và trong số tất cả các đối thủ của Man City, Arsenal có lẽ là đội sẵn sàng nhất cho kỷ nguyên hậu Guardiola.

Đó có thể vẫn là nhận định hơi sớm, bởi Arteta cho tới lúc này mới chỉ giành 1 FA Cup cùng Arsenal. Dù vậy, sau nhiều năm hụt hơi và nhiều lần tiến sát rồi ngã xuống, họ giờ chỉ còn cách ngai vàng Ngoại hạng Anh đúng một chiến thắng.

Arteta hiểu điều đó rõ hơn ai hết. Khi được hỏi liệu có xem trận Man City gặp Bournemouth hay không, ông cười và nói mình sẽ xem, dù không chắc có đủ bình tĩnh để ngồi hết trận. Liệu ông có trở thành "fan Bournemouth" trong một đêm? "Lớn nhất từ trước tới nay", Arteta đáp với nụ cười.

Nhưng suy cho cùng, Arsenal hiểu rằng điều quan trọng nhất vẫn là tự quyết số phận của mình. Và đó chính là điều họ làm tốt nhất mùa này. Không quá hào nhoáng. Không quá nghệ sĩ. Song cực kỳ ổn định.

Arsenal đã chơi 61 trận trên mọi đấu trường mùa này và chỉ thua 7 trận. Sau giai đoạn khó khăn hồi tháng 3 và tháng 4, họ thắng 5 trong 6 trận gần nhất và chỉ thủng lưới đúng 1 bàn. Chuỗi kết quả 1-0, 1-1, 3-0, 1-0, 1-0, 1-0 ấy gần như là hiện thân hoàn hảo cho Arsenal mới của Arteta: lạnh lùng, thực dụng và lì lợm.

Sau 22 năm chờ đợi, có lẽ họ cuối cùng cũng đã ở rất gần khoảnh khắc định nghĩa cả một thế hệ.