Trong những tuần gần đây, làng túc cầu chứng kiến hai cột mốc đáng chú ý. Kane ghi bàn thắng thứ 500 trong sự nghiệp khi lập công cho Bayern, còn Milner trở thành cầu thủ ra sân nhiều nhất lịch sử Premier League.

Cả hai thành tích đều hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, chúng cũng làm dấy lên những tranh luận quen thuộc trong bóng đá hiện đại: liệu các thống kê có thể bị "tô đẹp" bởi những yếu tố như penalty, bàn thắng dễ hay số lần vào sân từ ghế dự bị?

Thuật ngữ thường được nhắc tới là "stat-padding", khi con số thành tích bị "phình to" nhờ những hoàn cảnh thuận lợi.

Khi penalty giúp các tiền đạo leo bảng kỷ lục

Trong 500 bàn thắng đầu tiên của Kane, có đúng 100 bàn đến từ chấm phạt đền. Không có gì sai khi ghi bàn từ penalty, bởi đó vẫn là kỹ năng quan trọng. Dù vậy, vì đây là cơ hội ghi bàn tương đối dễ, nhiều người cho rằng nó có thể làm tăng đáng kể tổng số bàn thắng của một cầu thủ.

Ở Premier League, Kane đã ghi 213 bàn và đứng thứ 2 mọi thời đại chỉ sau Alan Shearer. Trong số đó, 33 bàn đến từ penalty, tương đương 15,5%. Nếu loại bỏ các bàn thắng này, Kane sẽ tụt xuống vị trí thứ 7 trong danh sách lập công.

Trường hợp của Andrew Cole cho thấy sự khác biệt lớn. Cole ghi 187 bàn ở Ngoại hạng Anh nhưng chỉ có 1 bàn từ penalty. Nếu ông là người đá phạt đền chính ở các CLB như MU hay Newcastle, con số này có thể cao hơn rất nhiều.

Một trường hợp đặc biệt khác là Les Ferdinand. Tiền đạo từng chơi cho Tottenham ghi 149 bàn tại Premier League song chưa bao giờ thực hiện penalty. Chính ông sau này thừa nhận đó là quyết định... sai lầm.

Trong số các cầu thủ ghi bàn nhiều nhất lịch sử Premier League, rất ít người hoàn toàn không có penalty. Sadio Mane và Emile Heskey là hai ví dụ hiếm hoi. Didier Drogba (4 penalty trong 104 bàn), Dwight Yorke (6 trong 123), Nicolas Anelka (7 trong 125) và Romelu Lukaku (7 trong 121) là những tiền đạo khác trong danh sách này ghi dưới 10 penalty.

Ngược lại, một số cầu thủ có tỷ lệ bàn thắng từ penalty khá cao. Shearer ghi 56 trong tổng số 260 bàn từ chấm phạt đền (21,5%). Frank Lampard, Steven Gerrard và Matt Le Tissier thậm chí còn có tỷ lệ cao hơn, lần lượt là 24,3% (43/177), 25% (25/100) và 26,7% (32/120).

Khi mở rộng ra phạm vi toàn cầu, cuộc so sánh quen thuộc giữa Lionel Messi và Cristiano Ronaldo cũng thường được nhắc tới. Messi ghi 898 bàn sự nghiệp, trong đó 112 bàn từ penalty (12,4%). Ronaldo ghi 965 bàn với 182 penalty, chiếm khoảng 18,8%.

Tuy vậy, penalty chỉ là một phần nhỏ của bức tranh.

Những pha đệm bóng cận thành và bàn thắng dễ

Không phải mọi bàn thắng đều có độ khó như nhau. Các nhà phân tích dữ liệu thường sử dụng chỉ số bàn thắng kỳ vọng (xG) để đo xác suất ghi bàn của mỗi cơ hội.

Theo dữ liệu từ Opta kể từ mùa 2018/19, một số cầu thủ ghi phần lớn bàn thắng của mình từ những cơ hội có xG cao, tức là những pha dứt điểm tương đối dễ.

Ví dụ tiêu biểu là Jamie Vardy. Khoảng 68% các bàn thắng không penalty của anh trong giai đoạn này đến từ những cơ hội có xG từ 0,3 trở lên, tức là cơ hội rõ ràng.

Con số tương tự cũng xuất hiện ở Ismaila Sarr của Crystal Palace. Những pha băng vào cột xa để dứt điểm cận thành đã trở thành thương hiệu của anh.

Danh sách những cầu thủ ghi nhiều bàn từ cơ hội "dễ" còn có các cái tên quen thuộc như Callum Wilson, Kai Havertz, Raheem Sterling hay Gabriel Jesus. 

Ở mùa giải hiện tại, Jean‑Philippe Mateta dẫn đầu danh sách với khoảng 80% bàn thắng đến từ cơ hội có xG cao, tiếp theo là Calvert-Lewin (75%) và Kevin Schade (71%). Viktor Gyokeres đứng thứ bảy với 62%.

Nhưng liệu điều đó có thực sự là "stat-padding"? Không hẳn. Một tiền đạo giỏi thường xuất sắc ở việc chọn vị trí và di chuyển để tạo ra cơ hội dễ - điều không thể hiện rõ trên bảng thống kê.

Kỷ lục số trận và câu chuyện của Milner

Trường hợp của James Milner lại liên quan đến một loại thống kê khác: số lần ra sân.

Khi Milner vượt qua kỷ lục 653 trận của Gareth Barry, nhiều người nhanh chóng chỉ ra Barry thực tế thi đấu nhiều phút hơn, khoảng 14.000 phút. Nguyên nhân là Milner có rất nhiều lần vào sân từ ghế dự bị. 

Trong tổng số 654 lần ra sân của Milner, chỉ 67% là đá chính. Con số này thấp hơn đáng kể so với nhiều huyền thoại khác trong top 10.

Ví dụ, Ryan Giggs đá chính tới 83% số trận Premier League của mình. Sol Campbell và Gary Speed thậm chí đạt tỷ lệ 97%. Milner không phải người duy nhất có sự chênh lệch như vậy. Peter Crouch và Jermain Defoe cũng thường xuyên được sử dụng như "siêu dự bị".

Thậm chí, có những cầu thủ gần như chỉ xuất hiện từ băng ghế dự bị. Eddie Nketiah từng chỉ đá chính 31% trong 157 trận Premier League. Divock Origi cũng có tỷ lệ tương tự.

Một trường hợp cực đoan là Naouirou Ahamada. Trong thời gian khoác áo Crystal Palace, anh ra sân 28 trận Premier League, tất cả đều từ ghế dự bị.

Thống kê không bao giờ kể toàn bộ câu chuyện

Những ví dụ trên cho thấy các con số trong bóng đá luôn cần được đặt trong bối cảnh.

Penalty, cơ hội ghi bàn dễ hay số lần vào sân từ ghế dự bị đều có thể ảnh hưởng đến thống kê. Song điều đó không nhất thiết làm giảm giá trị của thành tích.

Kane vẫn phải thực hiện chính xác những cú sút penalty. Vardy hay Sarr vẫn cần khả năng di chuyển tuyệt vời để có mặt đúng chỗ. Và Milner vẫn cần thể lực cùng sự bền bỉ đáng kinh ngạc để thi đấu ở Premier League suốt hơn hai thập kỷ.

Trong bóng đá hiện đại, dữ liệu ngày càng chi tiết. Nhưng ngay cả những bảng thống kê phức tạp nhất cũng không thể phản ánh đầy đủ giá trị của một cầu thủ.

Con số có thể kể một phần câu chuyện. Phần còn lại vẫn nằm trên sân cỏ.